เล่ม 9 ‘ติดกับ’

ลูกครึ่งหรือนกสองหัว

ตอน 2 นกหัวเอียง

ตุรกีเหมือนเป็นลูกครึ่ง ครึ่งฝรั่ง ครึ่งอาหรับ อยู่ที่ว่าตุรกีจะเอียงหัวไปทางไหน เอียงหัวไปทางซ้าย ก็กลายเป็นพวกฝรั่ง เอียงหัวไปทางขวา ก็กลายเป็นพวกอาหรับ แต่อเมริกาบอกตุรกีอย่างเอียงหัวไปซ้ายที ขวาที บ่อยนัก อเมริกาเวียนหัว

อเมริกามองว่า แม้ตุรกีจะเป็นเพื่อนสนิทมิตรใกล้ แต่ตุรกีมีความเป็นตัวของตัวเองสูงมาก ซึ่งเหมือนเพื่อนบางคนของอเมริกาในยุโรป (ใครนะ?)

ในรายงานวิเคราะห์ของ Council on Foreign Relations Report No. 69 ซึ่งทำโดยคุณนายแมดเดอลีน เค อัลไบรท์ (Madeline K. Albright) (อดีต รมว.ต่างประเทศอเมริกา สมัยนายบุช (ลูก) และพวก) อเมริกายอมรับว่า ความจริงแล้ว ตุรกีไม่เหมือนประเทศใดในโลก! เป็นทั้งเพื่อนสนิทรู้ใจสารพัดของอเมริกา ขณะเดียวกันก็ทำให้หัวอกอเมริกากลัดหนอง ได้อยู่หลายครั้งเช่นเดียวกัน และมันจะเป็นอยู่เช่นนี้ตลอดไป เพราะสาเหตุลึกๆ ของความกลัดหนองนี้… มาจากความไม่ไว้วางใจ ซึ่งกันและกันอย่างแท้จริงของทั้ง 2 ฝ่าย…

แม้จะคบกันมา 60 ปีแล้ว ร่วมกิจการบนดินใต้ดินกันมาสารพัด อเมริกาก็ยังอ่านตุรกีไม่ขาดว่า ตกลงตุรกีเป็นนกสองหัวหรือไม่ หรือตุรกีเป็นเพียงลูกครึ่ง ซึ่งมีทั้งความเป็นยุโรปและอาหรับอยู่ในตัว ใน ขณะที่อเมริกาไม่มีครึ่งไหนอยู่ในตัวเลย แล้วจะเข้าใจหัวอกของคนครึ่งลูกหรือเต็มใบได้อย่างไร

ไม่เหมือนสมันน้อยนะ 60 ปีก่อน ว่านอนสอนง่าย ให้เดินต๊อก ๆ ตามยังไง เดี๋ยวนี้ก็ยังเดินตามเหมือน เดิม ไม่มีปากไม่มีเสียง น่ารักเสียไม่มี

สงครามเย็นจบไปแล้ว แต่หมากล้อมของอเมริกาดูเหมือนจะยังไม่จบ แล้วตุรกีล่ะ ยังเป็นหมากให้อเมริกาเดินตามใจชอบเหมือนเดิมๆ อยู่หรือเปล่า ตกลงหัวของตุรกีอยู่ทางไหนกันแน่ อเมริกาเริ่มแสดงอาการทวงบุญคุณ และตุรกีก็เริ่มแสดงอาการบุญคุณใช้หมดแล้ว…หรือยังครับนายท่าน

ส่วนรายงาน CRS ฉบับวันที่ 27 มีนาคม ค.ศ.2014 บอกว่า ตุรกีเริ่มมีการเปลี่ยนท่าที ลดการพึ่งพาอเมริกาลงไปหลายส่วน อาการแบบนี้แปลว่าอะไร เบื่อจะเล่นเป็นตัวประกอบแล้วหรือไง… อยากเล่นเป็นตัวเอกบ้างละซิท่า

อเมริกาตั้งความหวังไว้ว่า เมื่ออเมริกาประกาศ (ลวงโลกว่า) ถอนทหารจากอิรัก (Iraq) และอาฟกานิสถาน (Afghanistan) แล้วตุรกีจะต้องเป็น ผู้รับไม้ไปทำการแทนต่อ หน้าฉากอเมริกาเล่นบทถอน แต่หลังฉาก ให้ตุรกีเล่นบทเข้าไปคุมพื้นที่แทน …นายท่านมัวแต่ให้กระผมเล่นอยู่แต่หลังฉาก… แล้วอย่างนี้ 

เมื่อไหร่ผมจะได้เป็นตัวเอกซะที เล่นหลังฉากมา 60 ปี แล้วนะขอรับ (โถ หัวอกเดียวกับสมันน้อยเลย ดีว่าสมันน้อย ไม่ต้องไปเก็บกวาดนอกบ้าน แค่เดินตามเขาชี้นิ้วในบ้านเราต๊อกๆ มา 60 ปี ประชาชี ก็ช้ำพอแล้ว พอหรือยัง พอหรือยัง)

โดยภูมิประเทศที่ตั้ง ทำให้ตุรกีมีโอกาสติดต่อคบค้ากับหลายประเทศ ไม่ว่าฝั่งยุโรป หรือฝั่งอาหรับ และประเทศที่ตุรกีคบค้ามานานคือ อิหร่านกับรัสเซีย

ทั้ง 3 ประเทศนี้ ผูกพันกันทั้งทางภูมิศาสตร์ ประวัติศาสตร์ และมีส่วนผสมทางวัฒนธรรม การค้า ภาษาและศาสนาอีกด้วย แม้ว่าหลายครั้งสัมพันธ์ 3 ประเทศ จะมีตกหลุมตกรางไปบ้าง แต่ลึกๆ แล้ว3 ประเทศนี้ตัดกันไม่ง่าย ขายกันไม่ขาด ตุรกีไม่ปิดบัง… มันมีมานานแล้วเพื่อนเก่าน่ะ… เขาพวกมีประวัติศาสตร์ มีวัฒนธรรมยาวนาน เป็นอดีตจักรวรรดิด้วยกันทั้ง 3 ประเทศ ไม่ใช่ประเทศเกิดใหม่เพิ่งฉลองอิสรภาพ แต่เพื่อนใหม่อย่างอเมริกา ตุรกีก็คบ และดูเหมือนจะไม่สนใจว่า จะทำให้อเมริการู้สึกอย่างไร อเมริการู้สึกและไม่ใช่รู้สึกระดับธรรมดา อเมริกาจับตาส่องกล้องตามสัมพันธ์ของ 3 สหาย ตลอดทุกกระเบียดนิ้ว

อเมริกายังจำได้ไม่มีวันลืม เมื่อปี ค.ศ.2010 เกี่ยวกับเรื่องอิสราเอล (Israel) กับกองเรือที่กาซ่า(Gaza) ที่ตุรกีโหวตสวนอเมริกา แต่เรื่องนี้ยังเล็กสำหรับอเมริกา เมื่อเทียบกับอีกเรื่องในปีเดียวกัน เมื่อคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ (UN Security Council) ลงมติ ให้สมาชิกคว่ำบาตรอิหร่าน …แต่ตุรกี (และบราซิลพร้อมใจกัน) ลงมติสวนทางกับอเมริกา ทั้ง 2 เรื่อง เป็นประเด็นทางยุทธศาสตร์สำคัญของอเมริกาในภูมิภาคนี้

เหตุการณ์วิกฤติที่ไครเมีย (Crimea) และยูเครน (Ukraine) ก็เป็นอีกกรณี ที่ทำให้อเมริกาจับตาดูแบบไม่กระพริบว่าจะมีส่วนกระทบ หรือเปลี่ยนแปลงสัมพันธ์ระหว่าง ตุรกีกับรัสเซีย ในทางใดบ้างหรือไม่

นอกจากนี้ในสายตาของอเมริกา การที่ตุรกีทำท่าออกหน้าเรื่องซีเรีย (Syria) เหมือนจะยกทัพไปปราม รัฐบาลอัสซาด แต่เอาจริงก็แค่ส่งเสบียง ส่งกองกำลัง แบบตีปี๊บให้ดังมากกว่า เป็นไปได้ว่า ตุรกีหวังจะให้อเมริกาและนาโตออกหน้า (อย่างที่แอบคุยกันไว้) แต่เมื่อรัฐบาลโอบามา กลับลำถอยฉากออกมาจากซีเรีย ตุรกีก็เลยหยุดดูบ้าง ทั้งๆ ที่จริงๆ แล้ว อเมริกาหวังจะให้ตุรกีเดินหน้าต่อไป

ตุรกี หยุดเพราะอเมริกาถอย หรือตุรกีหยุด เพราะรัสเซียและอิหร่าน ไม่เดินหน้าเข้าไปขยี้ซีเรีย อเมริกาจึงยังจับตาดูตุรกีต่อไป

อิหร่านและรัสเซีย เป็นคู่ค้าที่สำคัญของตุรกีในด้านพลังงาน เมื่ออเมริกาและสหภาพยุโรป ประกาศคว่ำบาตรอิหร่าน ผู้ที่เดือดร้อนจนเหงื่อตกคือตุรกี ตุรกีพึ่งน้ำมันและแก๊สจากอิหร่าน… ห้ามค้าขายกับอิหร่านแล้วจะทำอย่างไร ตุรกีถาม …..อเมริกาบอก ก็ไม่ต้องซื้อ…. พูดง่ายนะ

ตุรกีหน้ามืด หรืออยากลองของกับอเมริกา หรือนี่คือ ตุรกี “ตัวจริง”

แม้อเมริกาจะบอกให้ตุรกีเลิกคบกับอิหร่าน แต่ตุรกีโดยรัฐบาล AKP ของนายเอร์โดกาน ยังเดินหน้า ซื้อขายน้ำมันและแก๊สกับอิหร่านต่อไป ทำทั้งแบบเปิดเผยและปกปิด เพื่อเลี่ยงกฎเกณฑ์การคว่ำบาตรของอเมริกาและสหภาพยุโรป ส่วนหนึ่งที่ตุรกีทำคือ ทำผ่านธนาคารฮัลค์ Halk Bankasi (ธนาคารประชาชน People’s Bank) หรือที่เรียกว่า HalkBak ซึ่งเป็นของรัฐบาล อันเป็นต้นเหตุของการถูกกล่าวหาว่า รัฐบาลฉ้อโกง

เมื่ออิหร่านขายน้ำมันและแก๊สให้ตุรกี ตุรกีจะจ่ายค่าซื้อขายผ่านธนาคารฮัลค์ (Halk Bank) โดยแบงก์ (Bank) ซื้อทองคำ จ่ายเป็นค่าซื้อขายให้อิหร่านอีกต่อ แทนการจ่ายด้วยเงินตรา เพราะอิหร่านถูกห้ามการใช้เงินโอน ผ่านระบบเงินโอนระหว่างประเทศ swift International money system ตามการคว่ำบาตร ตั้งแต่เดือนมีนาคม ค.ศ.2012 ตุรกีเชื่อว่า ตัวเองไม่ได้ทำผิดกฎการคว่ำบาตร เพราะไม่มีข้อห้ามไม่ให้ห้ามซื้อขาย แร่ธาตุมีค่ากับอิหร่าน

ไม่นานหลังจากนั้นก็เริ่มมีข่าวว่า ธนาคารฮัลค์ (Halk Bank) และรัฐบาลตุรกีร่วมกันฉ้อโกง ข่าวนี้เริ่มแพร่จากบุคคล ในระดับสูงในสังคมตุรกี โดยผู้ที่มีส่วนในการบริหารประเทศตุรกีเองนั่นแหละ เรียกว่าเริ่มนินทากันในระดับสูงก่อนทำข่าวหลุดให้สื่อประโคม!

เศรษฐกิจของตุรกี เริ่มมีผลกระทบจากการคว่ำบาตรอิหร่าน ทั้งหมดก็เพราะ การเดินนโยบายโง่บริสุทธิ์ (หรือหนอนบ่อนไส้!) ของรัฐมนตรีต่างประเทศของตุรกี นายอาห์เหม็ด ดาวูโตกลู (Ahmet Davutoglu) ที่แนะนำรัฐบาล AKP ให้ใช้นโยบายลัทธิจักรวรรดิออตโตมานใหม่ (Neo-Ottoman) เราต้องเป็นตัวอย่างที่ดี เป็น Turkish model Neo-Ottoman ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากวอชิงตันและนาโต

อันที่จริงตุรกีไม่ได้ใช้สิทธิในฐานะสมาชิกนาโตคัดค้าน เมื่อนาโตมีแผนจะถล่มลิเบีย ซึ่งก็เป็นมิตรเก่าของตุรกีเช่นเดียวกัน จากนั้นก็ลามไปถึงซีเรีย เมื่อตุรกีเดินเข้าไปถล่มซีเรีย ตุรกีรู้หรือไม่ว่า มันเป็นกับดัก ที่มีเหยื่อคอยอยู่แล้วหลายตัวเช่น ลิเบีย, ซีเรีย, อิรักและเลบานอน และจะทำให้ตุรกีเดินห่างจากมิตรเก่าแก่เช่น อิหร่านและรัสเซีย ที่ดูเหมือนจะผูกพันกัน แน่นแฟ้นขึ้นเรื่อยๆ                                       

และตุรกีก็ดูเหมือนไม่ฉุกใจคิดเลยว่า ทำไมรัสเซีย อิหร่านและจีน จึงรวมตัวกัน จับมือคัดค้าน การถล่มซีเรีย นอกจากไม่ฉุกใจคิดแล้ว ตุรกี ยังเดินนำหน้าสู่กับดักด้วยตนเอง ด้วยการสนับสนุนทั้งด้านอาวุธ การฝึก การเงิน ให้แก่กบฏซีเรียอีกด้วย นี่เป็นการคิดดอกเบี้ยทบต้นของอเมริกากับตุรกี สำหรับเงินที่ลงทุนไป

หรือตุรกี กำลังเล่นอะไร?