เล่ม 4 ‘เหยื่อ 3 ต้มไม่เสร็จ’ 

ออตโตมาน

อิสตันบูล (Istanbul) ฤดูร้อน ปี ค.ศ.1914 เมืองหลวงของจักรวรรดิออตโตมาน เหมือนอยู่ไกลไปครึ่งโลก ห่างวังฤดูร้อนในบาด อิชชิล (Bad Ischl) ที่จักรพรรดิ ฟรานซ โยเซฟ (Emperor Franz Joseph)ที่ 1 ลงนามในแถลงการณ์ “To My People” เมื่อวันที่ 28 กรกฎาคม ค.ศ.1914 แจ้งให้ชาวออสเตรียรู้ว่า ออสเตรียได้ประกาศสงครามกับเซอร์เบีย (Serbia) อย่างเป็นทางการแล้ว!

เป็นเวลาหลายศตวรรษมาแล้ว ที่อาณาจักรออตโตมานควบคุมทางใต้และตะวันออกของเมดิเตอร์เรเนียน ตั้งแต่เมืองอเล็กซานเดรตต้า (Alexandretta) ถึงแอริส (Arish) และจากมาเกรบ (Maghreb) ไปถึงสุเอซ (Suez) ส่วนอัลจีเรีย (Algeria) และตูนีเซีย (Tunisia) ตกอยู่ในการดูแลของฝรั่งเศส ในขณะที่อังกฤษงาบ อียิปต์ไปเรียบร้อยแล้ว

ในปี ค.ศ.1911 อิตาลีได้ยึดหัวหาดอยู่ที่ลิเบีย ก่อนที่จะเกิดสงครามโลก อาณาจักรออตโตมานถูกรุมทึ้งจนเหลือเพียงตุรกี (เท่าที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน) ตะวันออกกลางและอิรัก (เท่าที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน) และดิน แดนยาวเป็นเส้นก๋วยเตี๋ยวอยู่แถบคาบสมุทรอาระเบียยาวไปถึงเยเมน

ตรงบริเวณนี้แหละ ตรงที่เป็นภาคใต้ของตุรกีปัจจุบัน ที่เป็นศูนย์กลางของสงครามในตะวันออกกลางในสมัยสงครามโลกครั้งที่ 1 ดินแดนส่วนนี้ได้พยุงตัวด้วยความยากลำบาก เป็นเวลากว่า 400 ปี ที่จะให้อยู่รอดพ้นจากการเหลือแต่ชื่อ แต่แล้วพอถึงต้นศตวรรษที่ 20 ดินแดนส่วนนี้ก็ยิ่งอาการสาหัส กลายเป็นแดนวิกฤติ อย่างที่เรารู้อยู่ในปัจจุบัน บริเวณที่เมืองต่าง ๆ ในแถบนั้นต้องประสบกับความทุกข์ทรมานยาวหลายชั่วคน เช่น บาสรา (Basra), แบกแดด (Bagdad), อเลปโป้ (Aleppo), ดามัสกัส (Damascus), เบรุต (Beirut), กาซ่า (Gaza) และ สุเอซ (Suez) ฯลฯ เมืองที่เราเห็นชื่อตามสื่อและbreaking news ซ้ำแล้วซ้ำอีก จนแทบจะเลิกสนใจเพราะนึกว่าเอาเทปของเก่ามาเล่นซ้ำ

ความโชคดีของพวกที่อยู่บนดินแดนนี้ ที่มีทรัพย์ในดินอันมีค่าซ่อนอยู่ ทำให้พวกเขากลายเป็นคนโชคร้ายไปขณะเดียวกัน

การล่าเหยื่อเพื่อเอาทรัพย์ในดินที่ตะวันออกกลาง ไม่ว่าช่วงไหนจึงโหดร้าย ทารุณ อย่างน่าสงสาร และน่าสมเพช แม้ตัวนักล่า นักสร้างสงคราม จะแสดงบท ที่ดูเหมือนจะต้องการเพียงแค่ กำจัดอีกฝ่ายหนึ่งให้หมดไปจากทางเดินของตน ไม่ให้อีกฝ่ายหนึ่งมีอิทธิพล มีอำนาจมากกว่า ยิ่งใหญ่กว่า ต่างฝ่ายต่างไม่ต้องการให้อีกฝ่ายทำสำเร็จ และพยายามทุกอย่างที่จะขัดขวางกันและกันเท่านั้น แต่จริงๆ แล้ว การแสดงบทนั้น มันเป็นการฉาบหน้า หรือ เป็นแค่หน้าฉากทั้งสิ้น

อังกฤษ ชาวเกาะใหญ่เท่าปลายนิ้วก้อยของเท้าข้างซ้าย สบโอกาสที่จะสลายอาณาจักรออตโตมาน ของนักไต่ลวดชาวตุรกี และยึดเอามาเป็นของตน เพื่อขยายอิทธิพลของตนไปทางตะวันออกกลางมากขึ้น ขณะนั้นอังกฤษมีอิทธิพลเหนืออียิปต์อยู่แล้ว ตั้งแต่ปี ค.ศ.1888 และเหนืออินเดียตั้งแต่ปี ค.ศ.1857 ยังเหลืออาณาจักรออตโตมาน ซึ่งตั้งอยู่ตรงกลางระหว่าง 2 อาณานิคมสำคัญ นี่ถ้าได้อาณาจักรออตโตมานอีกรายการ อาการฟันห่างระหว่างอียิปต์กับอินเดียก็จะแคบเข้ามา อังกฤษจะนั่งรอให้โอกาสวิ่งผ่านไป โดยไม่ฉวยได้อย่างไร ความคิดที่จะใช้สงครามโลกเป็นเครื่องมือถอนราก ถอนโคน อาณาจักรของนักไต่ลวด พร้อมกับการสกัดและทำลายเยอรมันที่คิดทาบรัศมีด้วยการสร้างทางรถไฟสายเบอร์ลิน แบกแดด (Berlin Bagdad) ไปพร้อมกันจึงเกิดขึ้น

อาณาจักรออตโตมาน ตัดสินใจว่าจะวางตัวเป็นกลาง ก็เป็นคนป่วยนี่ ไม่แข็งแรงพอที่จะไปต่อสู้กับใครได้ อยู่เฉยๆ น่าจะดีและเหมาะกับสภาพของออตโตมานตอนนั้นมากกว่า สุลต่านผู้ครองจักรวรรดิออตโตมาน เป็นเสมือนหุ่นไม่มีอำนาจจริง หลังจากสุลต่านอับดุลฮามิด ที่ 2 (Abdul Hamid II) ซึ่งเป็นสุลต่านที่มีอำนาจคนสุดท้าย ถูกโค่นลงเมื่อปี ค.ศ.1908 แล้วสุลต่านคนต่อๆมา ก็หมกตัวอยู่แต่ในฮา เร็ม ให้รัฐบาลทหาร ซึ่งนำโดยสาม ปาชา (Three Pasha) เป็นผู้บริหารแทน ปาชาไม่ใช่พวกเคร่งศาสนาและออกจะเป็นพวกนิยมตะวันตกด้วยซ้ำ

เป็นทหารจะไปรู้เรื่องการค้ามากมายอะไร (ผมหมาย ถึงปาชานะครับ อย่าเข้าใจผิดว่าเขียนถึงทหารอื่น ซึ่งเก่งทั้งการทหาร การค้า การปกครอง และอื่นๆ อีกมากมาย) แล้วอาณาจักรออตโตมานก็ถึงเวลากระเป๋าแห้ง และฉีกขาดต่อมา เป็นหนี้ฝรั่งตะวันตกบานตะเกียง ชนิดไม่มีทางจะใช้คืน นอกจากจะเบี้ยวเขา หรือเป็นทาสเขาไปเท่านั้น

แล้วไงล่ะ ขอไปร่วมอยู่ฝั่งเดียวกับเขา เขาก็ถีบทิ้ง นักไต่ลวดจึงถลาลงพื้น หัวฟาดอย่างเดียวไม่พอ กระเป๋าฉีกขาดอีกด้วย ทั้งเจ็บ ทั้งจนขนาดนี้ จะมีทางเลือกอะไร จึงจำใจไปเข้ากับอีกฝ่ายหนึ่ง

ตุลาคม ค.ศ.1914 ตุรกี (หรืออาณาจักรออตโตมานขณะนั้น) จึงประกาศตัวอยู่ฝ่ายเยอรมันกับพวกที่น่าจะกระเป๋าตุงเพราะทำซ่า ว่าจะสร้างทางรถไฟข้ามทวีป เบอร์ลิน แบกแดด ท้าทายชาวเกาะใหญ่เท่าปลายนิ้วก้อยของเท้าซ้าย แต่ก่อนประกาศตัวอยู่กับฝ่ายเยอรมันเป็นทางการ คนป่วยตุรกีแอบทำสัญญาลับกับคุณหมอเยอรมัน เมื่อวันที่ 2 สิงหาคม

หลังจากนั้นไม่นาน เรือรบสัญชาติเยอรมัน 2 ลำ เอส เอ็ม เอส เกอเบิ้น (SMS Goeben) และเอส เอ็ม เอส เบรสเลา (SMS Breslau) ก็วิ่งมาเงียบ ๆ จากฝั่งตะวันตกของเมดิเตอร์เรเนียน ถึงกรุงคอนสแตนติโนเปิล เมื่อเทียบท่าเรียบร้อย ก็ทำพิธีส่งมอบให้ออตโตมาน ซึ่งขณะนั้นบอกว่า ยังเป็นกลางอยู่ออตโตมานตั้งชื่อเรือเสียใหม่ว่า เยวุส (Yavuz) และ มิดิลลิ (Midilli) ให้มีกลิ่นแกะตุรกีติดเรือ แทนกลิ่นไส้กรอกกับผักดองเปรี้ยวของเยอรมัน พลประจำเรือชาวเยอรมันยังไม่ได้หายตัวไปไหน แค่เปลี่ยนชุดและใส่หมวกตุรกีแทนเท่านั้น

เป็นคนป่วยที่ดูเหมือน ยังมีเหลี่ยมติดตัวอยู่ไม่น้อย

หลังจากนั้นเรือรบ 2 ลำ ก็เดินทางต่อไปถึง Golden Horn และต่อไปที่เมืองดาร์ดาแนล (Dardanelles)

แล้วปฏิบัติการยั่วยวนก็เกิดขึ้น ออตโตมานและเยอรมัน ได้ปิดทางเชื่อมระหว่างรัสเซียออกจากพวกคือ ฝรั่งเศสและอังกฤษ หลังจากนั้นเครื่องบินรบติดธงออตโตมาน ก็บินขึ้นจากเรือรบเกอเบิ้น (Goeben) ถล่มท่าเรือรัสเซียที่ทะเลดำ 

การยั่วยวนได้ผล ต้นเดือนพฤศจิกายน รัสเซีย อังกฤษและฝรั่งเศส ก็ประกาศสงครามกับจักรวรรดิออตโตมาน

อังกฤษพยายามที่จะทลายการปิดกั้นเส้นทางที่ช่องแคบดาร์ดาแนล (Dardanelles) และยึดเมืองคอน สแตนติโนเปิล ด้วยการยกโขยงกองทัพเรือของตน มาพร้อมกับของฝรั่งเศสมาทางแหลมแกลลิโปลี(Gallipoli) การสู้รบเป็นไปอย่างดุเดือด ทั้งทางเรือและทางบก ผลสุดท้ายคนป่วยออตโตมานที่มีหมอดี ยาดี ยี่ห้อเยอรมัน ก็ลุกขึ้นกวาดกองทัพอังกฤษแตกกลับลงทะเล ผลของคนป่วยได้ยาดี ทำให้ท่านหลอดวินสตัน เชอร์ชิล (Winston Churchill) แม่ทัพเรือ ยื่นใบลาออกเพราะแพ้คนป่วย จะแก้ตัวยังไงดี ลาออกง่ายกว่า 

ผลการประเมินคนป่วยผิดพลาดนี้ ทำให้เกิดบาดแผลมากมาย ทหารของออสเตรเลียและนิวซีแลนด์ ลูกกระเป๋งของอังกฤษตายเป็นเบือ จนเดี๋ยวนี้ทั้ง 2 ชาติ ยังลืมสงครามคนป่วย

ความพ่ายแพ้ที่แหลมแกลลิโปลี (Gallipoli) ทำให้ฝ่ายสัมพันธมิตรโดยเฉพาะอังกฤษ เปลี่ยนยุทธ ศาสตร์การรบใหม่ หลังจากแผนการตีกล่องดวงใจของออตโตมานล้มเหลว อังกฤษเปลี่ยนแผนเป็น ไล่เซิ้งเมืองรอบนอกให้ยับเยินแทน เป้าหมายมุ่งไปที่เมืองที่มีชาวอาหรับอ่อนแอดูแลอยู่

กลยุทธ์ที่อังกฤษถนัดใช้และพกติดตัวไว้เสมอคือ ไม้เสี้ยมไม่ต้องลงทุนมาก ใช้ความคิดชั่วๆ กับปากพอ

อังกฤษตั้งใจจะใช้ชาวอาหรับ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรออตโตมาน เป็นเครื่องมือในการช่วยทลายออตโตมานเอง ในที่สุดก็หาเครื่องมือนี้เจอที่เมืองเฮจ๊าซ (Hejaz) ที่บริเวณตะวันตกของคาบสมุทรอาระเบีย

ชารีฟของเฮจ๊าซ (Sharif of Hejaz) และของเมกกะ (Mecca) นครศักดิ์สิทธิ์ ชื่อฮุสเซน บิน อาลี (Hussein Bin Ali) และลูกชาย 2 คน ไฟซาล (Faisal) และอับดุลลาห์ (Abdullah) กำลังเบื่อหน่ายเต็มทีกับการปกครองของพวกออตโตมาน มีความฝันที่จะสร้างรัฐอาหรับยาวจากภูเขาทอรัส (Taurus) ทางภาคใต้ของตุรกี ไปจนถึงทะเลแดง และจากเมดิเตอร์เรเนียน ไปจนถึงเขตแดนของอิหร่าน

เซอร์เฮนรี่ แมคมาฮอน (Sir Henry McMahon) ข้าหลวงใหญ่ของอังกฤษประจำอียิปต์ จึงเริ่มติดต่อกับชารีฟ (Sharif) ตั้งแต่เดือนกรกฎาคม ค.ศ.1915 เป็นต้นมา ซึ่งนักประวัติศาสตร์เรียกการติดต่อนี้ว่า McMahon Hussein Correspondence

เดือนตุลาคม ค.ศ.1915 แมคมาฮอน (McMahon) เขียนจดหมายไปหาฮุสเซน (Hussein) บอกว่า เดิน หน้าได้เลย อังกฤษรับรู้และพร้อมที่จะสนับสนุนการมีอิสรภาพของเหล่าอาหรับ ภายใต้เงื่อนไขข้อจำ กัดบางประการ และมีอาณาเขตตามที่ ชารีฟ ของ เมกกะ (Sharif of Mecca) ได้เสนอไป

พวกอาหรับรักษาคำมั่นของพวกเขา มีนาคม ค.ศ. 1916 ชารีฟ ฮุสเซน (Sharif Hussein) เริ่มปฏิบัติ การเป็นหัวหน้านำกลุ่มพื้นเมืองพวกเบดูอินติดอาวุธ (Bedouin) ประกาศตัวต่อต้าน ออตโตมาน 

ภายในเวลาไม่กี่เดือน ชาวอาหรับที่แสดงการขัดขืนต่อต้านออตโตมาน ก็ขยายตัวเพิ่มขึ้นไปตามเมืองต่าง ๆในแดนเฮจ๊าซ (Hejaz) รวมทั้งในเจดดาห์ (Jeddah) และเมกกะห์ (Makkah) โดยการช่วยเหลือของกองทัพบกและกองทัพเรือของอังกฤษ นอกจากนั้นอังกฤษยัง ส่งนายโธมัส เอ็ดเวิร์ต ลอเรนซ์ (Thomas Edward Lawrence) นักโบราณคดีที่ประจำอยู่ฝ่ายปฏิบัติการ (จารกรรม) ของอังกฤษ ให้ไปฝั่งตัวอยู่ในกลุ่มพวกอาหรับนี้อีกด้วย

อังกฤษในตอนแรก แม้ว่าจะได้ตกลงกับฮุสเซนไปแล้ว แต่ลึก ๆ ก็ยังไม่เชื่อว่าพวกอาหรับจะสามารถทำอะไรได้จริง แต่จดหมายจากนายลอเรนซ์ (Lawrence) ส่งถึงเจ้านายเมื่อประมาณ ต้นปี ค.ศ.1916 บอกอะไรหลายอย่าง ที่ทำให้อังกฤษ ปรับแนวคิดเกี่ยวกับพวกอาหรับ 

นายลอร์เรนซ์บอกว่า “พวกอาหรับจะเดินตามแนวทางที่เรา ต้องการ และจะสามารถ “ทลาย” กลุ่มอิสลามที่ผนึกตัวกันได้ และจะสามารถเอาชนะ และทำให้ออตโตมานปั่นป่วนได้ แต่อังกฤษอย่าได้คิดเลยว่า ความฝันของฮุสเซน ที่จะรวมตัวพวกอาหรับเข้าด้วยกันได้ จะเป็นความจริง และถ้ารัฐอาหรับของชารีฟ สามารถตั้งขึ้นได้เพื่อเอาชนะออตโตมานจริง ก็จะเป็นอันตรายกับทางอังกฤษต่อไป พวกอาหรับ อารมณ์ไม่มั่นคงและไม่อยู่กับร่องกับรอย ยิ่งกว่าพวกเติร์กเสียอีก แต่ถ้าเราดำเนินการอย่างถูก ต้อง รัฐอาหรับนี้จะกลายเป็นรัฐเล็กๆ ที่แข่งขันกันเอง ทะเลาะกันเอง ยากแก่การรวมตัว ซึ่งจะเป็นประโยชน์กับเราอย่างมหาศาลต่อไป เหมือนเราแค่วางไม้เสี้ยมถาวรไว้ ไม่ต้องทำอะไรเลย ให้พวกเขาทะเลาะกันเอง ! (สมันน้อย…อย่าลืมวิธีวางไม้เสี้ยมแบบนี้ ของนักล่านะ)

เล่ามาถึงตรงนี้ ขอแถมสักหน่อยว่า ไอ้หมอนี่ทีแนะนำให้อังกฤษ วางไม้เสี้ยมถาวรไว้ คือคนที่เรารู้จักกันในนามของ Lawrence of Arabia หนังใหญ่ยาว 4 ชม.กว่า แสดงโดยปีเตอร์ โอทูล (Peter O’Toole) ออกฉายเมื่อประมาณ 40 ปีมานี้ บางท่านที่เกิดทันอาจจะร้อง อ๋อ… ถ้าจะให้ดี ลองไปเอาหนังเรื่องนี้มาดู จะเห็นภาพบางอย่างชัดขึ้น แต่หนังก็คือหนัง มันไม่ได้บอกอะไรหมด แถมใส่สีใส่บทเพิ่มเติมกว่าความเป็นจริง ที่สำคัญมันผิดความเป็นจริงอย่างยิ่ง อยู่หลายส่วน โดยเฉพาะเกี่ยวกับบท บาทของนายลอเรนซ์ และแผนซ้อนของอังกฤษ แต่กระนั้นก็น่าเอามาดูกันครับ จะได้ซึ้งกับความเป็น ฮอลลีวู้ด (Hollywood) สื่อฟอกย้อมชิ้นสำคัญของนักล่า !

เมื่อสงครามโลกยึดเยื้อไปถึงปี ค.ศ.1917 และ ค.ศ.1918 กลุ่มกบฏอาหรับยึดได้เมืองสำคัญหลายเมืองของออตโตมาน ส่วนอังกฤษก็รุกเข้าไปถึง ปาเลสไตน์ และอิรัก ยึดเมือง เยรูซาเร็ม และแบกแดดได้ กลุ่มกบฏอาหรับช่วยให้กองทัพอังกฤษยึดเมืองอัมมานและดามัสกัสได้ในที่สุด แต่กลุ่มกบฏอาหรับนี้ ไม่ได้รับการสนับสนุนหรือเห็นพ้องจากกลุ่มอาหรับส่วนใหญ่ มันเป็นเพียงขบวนการของกลุ่มข้างน้อย ซึ่งมีหัวหน้าไม่กี่คน

พวกอาหรับส่วนใหญ่ยังแยกตัวเอง ออกจากความขัดแย้ง และไม่สนับสนุนพวกกบฏ หรือทางออตโตมาน

แม้จะมีคนสนับสนุนไม่มาก แต่ความฝันของชารีฟ ฮุสเซน ก็ชัดเจนว่า เขาอยากจะให้มีอาณาจักรอาหรับและมาถึงตอนนี้ ความฝันก็ดูใกล้ที่จะเป็นจริง

ถ้าอังกฤษจะไม่หักหลัง โดยไปมีข้อตกลงเป็นอย่างอื่น กับใครอื่นเสียก่อนแล้ว

ก่อนที่พวกกบฏอาหรับจะเริ่มปฏิบัติการ และก่อนที่ชารีฟ ฮุสเซน จะได้สร้างอาณาจักรอาหรับในฝัน ตามที่แมคมาฮอนทำสัญญาหลอกให้ชารีฟ ฮุสเซน มารบมาตายแทนอังกฤษ อังกฤษกับฝรั่งเศส มีแผนอื่นที่ตกลงกันไปเรียบร้อยแล้ว

ฤดูหนาวปี ค.ศ.1915–ค.ศ.1916 นักการทูต 2 นายคือ เซอร์มาร์ค ไซค์ส (Sir Mark Sykes) ของอังกฤษ กับ ฟรองซัวส์ จอร์จ พิโก้ (Francois Georges–Picot) ของฝรั่งเศส ได้แอบหารือกันอย่างลับๆ เกี่ยวกับการกำหนดอนาคตของอาณาจักรออตโตมาน หลังการล่มสลาย! หวังว่าคงจำกันได้ อังกฤษได้วางแผนให้ฝรั่งเศสมาร่วมรายการสลายออตโตมาน ขยี้เยอรมันด้วยกัน (อยู่ในตอนแถมของนิทาน “ลูกครึ่งหรือนกสองหัว”) เพราะฉะนั้นก็จำเป็นต้องมีสัญญาแบ่งเค้ก แบ่งรางวัล ที่จะได้มาจากการปล้นเมืองเขากัน

สัญญานี้ต่อมาเรียกว่า Sykes-Picot Agreement

อังกฤษกับฝรั่งเศส ตกลงที่จะแบ่งโลกอาหรับระหว่างพวกเขากันเอง

…อังกฤษบอกว่าเราจะเอาบริเวณ ซึ่งปัจจุบันเป็น อิรัก คูเวตและจอร์แดน

ส่วนฝรั่งเศสบอก งั้นเราเอาส่วนที่ทันสมัยหน่อยคือ ซีเรีย เลบาบอนและทางใต้ของตุรกี ส่วนสถานะของปาเลสไตน์ ยังไม่ตกลงกัน เอาไว้ว่ากันที่หลัง เพราะจะต้องถามพวกยิวก่อน

แต่ส่วนดินแดนที่ควรจะเป็นอาณาจักรอาหรับในความฝันของชารีฟ ฮุสเซน ให้อยู่ในความควบคุมดูแลของอังกฤษและฝรั่งเศส อืม ! รบเกือบตาย ได้แต่ความฝัน! (สมันน้อย …. มีเรื่องให้เรียนรู้แยะนะ) 

สัญญา Sykes-Picot นี้ อังกฤษและฝรั่งเศส ตั้งใจจะเก็บไว้เป็นความลับสุดยอด สำหรับการแบ่งขนมเค้กชิ้น ที่เรียกว่าตะวันออกกลาง หลังสงครามโลกครั้งที่ 1 แต่ขึ้นชื่อว่าความลับ ยังไงก็ต้องมีรั่ว ไม่เคยปิดมิดหรอก เพราะฉะนั้นอย่าไปมีเลยความลับ เปิดซะให้หมดนะครับ เปิดเองดีกว่าให้คนอื่นมาเปิด นี่ผมบอกกับตัวเองนะ ใครอย่าเหมาว่าผมบอกใบ้ใครก็แล้วกัน

สัญญาลับนี่เกิดรั่วมาถึงหูข้างบ้าน ในปี ค.ศ.1917 หลังรัสเซียเกิดปฏิวัติ  รัฐบาลบอลเชวิกนำสัญญาแบ่งเค้กมาเปิดเผย เพราะอยากจะหักหน้าอังกฤษและฝรั่งเศส

มันขัดกับสัญญาที่อังกฤษทำให้ไว้กับชารีฟ ฮุสเซน นี่หว่า และทำให้เกิดความไม่พอใจอย่างรุนแรงระหว่างชาวอาหรับกับอังกฤษ แต่สัญญานี้ ไม่ใช่เป็นข้อขัดแย้ง ฉบับเดียวที่อังกฤษสร้างไว้ให้แก่ชาวอาหรับ

อีกกลุ่มหนึ่งที่ อยากจะมีสิทธิออกเสียงเกี่ยวกับดินแดนในตะวันออกกลาง คือ กลุ่มสนับสนุนชาวยิวไซออนนิสม์ (Zionism) เป็นขบวนการทางการเมืองที่เรียกร้องให้มีการจัดตั้งรัฐยิวขึ้น ในสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ของปาเลสไตน์ มันเริ่มตั้งแต่ปี ค.ศ. 1800 กว่าขบวนการนี้พยายามจะหาที่ลงให้แก่ชาวยิวที่หนีหรือถูกไล่ออกมาจากยุโรป ซึ่งส่วนมากเคยอาศัยอยู่ในเยอรมัน โปแลนด์และรัสเซีย (เบื้องหลังของการที่พวก ยิวถูกให้ออกมาจากยุโรป โดยเฉพาะรัสเซียนั้น ช่วยกลับไปอ่านนิทานเรื่องมายากลยุทธ ละนิทานเรื่องจริง ต้มข้ามศตวรรษนะครับ)

ในที่สุดพวกนิยมชาวยิวไซออนนิสต์ (Zionist) ก็กดดันรัฐบาลอังกฤษระหว่างสงครามโลกครั้งที่ 1 ให้ยินยอมให้พวกเขา ตั้งรกฝังรากที่ปาเลสไตน์ เมื่อสงครามจบสิ้น

ด้านรัฐบาลอังกฤษเอง ก็มีพวกที่เห็นใจชาวยิวเช่น นายอาเธอร์ บัลฟอร์ (Arthur Balfour) รมว.ต่าง ประเทศของอังกฤษเอง ซึ่งถึงกับเขียนจดหมายลงวันที่ 2 พ.ย. ค.ศ.1912 ไปหาหัวหน้ายิวตัวใหญ่คือ บารอน รอธไชลด์ (Baron Rothschild) ตัวแสบ ความว่า

รัฐบาลอังกฤษ ยินดีสนับสนุนอย่างเป็นทางการให้ ชาวยิวได้มีสถานที่ ตั้งรกฝังรากที่ปาเลสไตน์ โดยจะพยายามผลักดันเต็มความสามารถ แต่เป็นที่เข้าใจกันอย่างแจ้งชัดว่า การสนับสนุนนี้ ย่อมไม่เป็นการกระทบต่อสิทธิอันเสมอภาคของประชาชน และสิทธิทางศาสนาที่มีอยู่ของชุมชนที่มิใช่ชาวยิว ที่อาศัยอยู่ในปาเลสไตน์ ในขณะเดียวกัน สิทธิของชาวยิวหรือสถานะทางการเมืองของชาวยิวที่มีอยู่ในประเทศอื่น ก็ย่อมไม่ถูกกระทบด้วยเช่นเดียวกัน

จดหมายนี้ประวัติศาสตร์ เรียกว่า The Balfour Declaration ซึ่งน่าจะเป็นตัวอย่างให้เห็นการทูตแบบตวัดลิ้นของอังกฤษได้ชัดเจนดี

ขณะนั้นนายวูดโรว์ วิลสัน (Woodrow Wilson) ซึ่งเพิ่งได้รับเลือกตั้งเป็นประธานาธิบดีของอเมริการอบ 2 ประกาศว่า มนุษย์ควรมีสิทธิเลือกระบบการปกครองของตนเอง พัฒนาตนเองโดยไม่มีการปิดกั้น ไม่มีการข่มขู่ และไม่ต้องมีความเกรงกลัว

นักประวัติศาสตร์ฝรั่งบันทึกว่าในขณะที่ประกาศ ประธานาธิบดีวิลสัน (Wilson) ไม่รู้เลยว่าสัญญาแบ่งเค้ก Sykes-Picot Agreement นั้น เกิดขึ้นแล้ว แต่อังกฤษก็ร้อนท้อง ไม่อยากให้มิตรใหม่มองเห็นความตะกละของตนชัดแจ้งนัก จึงรีบเดินหน้าเรื่องข้อตกลง Balfour กับยิว 

เมื่อประธานาธิบดีวิลสัน เดินทางมาถึงปารีส ในต้นปี ค.ศ.1919 เพื่อเข้าร่วมเจรจากับนายกรัฐมนตรีอังกฤษ ลอยด์ จอร์จ (Lloyd George) และประธานาธิบดีฝรั่งเศส เคลมองโซ (Clemenceau) เขาได้เห็นอังกฤษและฝรั่งเศสกำลังยื้อแย่งเค้กอาหรับกัน อย่างตะกระตะกราม ฝรั่งเศสยืนยันว่าตนเองควรได้ปกครองเลบานอน และดินแดนที่ยึดไปถึงแม่น้ำไทกรีสซึ่งปัจจุบันคือ ซีเรียตามที่สัญญาแบ่งเค้ก Sykes -Picot กำหนดไว้

อังกฤษขณะนั้น เพิ่งได้รับข่าวเกี่ยวกับแหล่งน้ำมันมหึมาแถวเมโสโปเตเมีย (หรืออิรักในปัจจุบัน) จึงรีบเปลี่ยนบทเป็นคัดค้าน อ้างว่าถ้ายกซีเรีย (Syria) ให้ฝรั่งเศส แล้วเราจะไปตอบกับพวกอาหรับที่มาช่วยรบได้อย่างไร แล้วอันที่จริงเราอังกฤษน่ะ เป็นผู้ลงทุนลงแรงเกือบทั้งหมดในการต่อสู้ในตะวันออกกลาง ใช้ทหารไปเกือบล้านคน ตายเจ็บไป 125,000 คน ดังนั้น ถ้าซีเรียจะเป็นของใครอื่นนอกจากชาวอาหรับ แล้ว ก็ควรเป็น ของอังกฤษมากกว่า โอ้โห ! บทนี้มันอังกฤษของแท้ ตอแหลบิดเบือนได้อย่างยากที่ใครจะเลียนแบบ ขนมเค้กทำให้คู่หูเริ่มแตกคอกัดกันเอง

ประธานาธิบดีวิลสัน เสนอทางออกว่า วิธีที่จะรู้ว่าชาวซีเรียยอมรับการปกครองของฝรั่งเศสหรือไม่ และปาเลสไตน์และเมโสโปเตเมีย จะรับการปกครองของอังกฤษหรือไม่นั้น ไม่ยากเลยเพื่อน ก็แค่ไปทำการสำรวจถามชาวบ้านแถวนั้นเขาดูว่า เขาต้องการอย่างไร… เอ๊ะ! ฉลาด เป็นกลาง หรือมีแผนซ้อน! 

เป็นเวลากว่า 2 เดือน ที่นักธุรกิจชาวชิคาโก (Chicago) ชื่อชาร์ลส์ เครน (Charles Crane) และนักเทววิทยา (อีกแล้ว) ชาวอเมริกันชื่อเฮนรี่ คิง (Henry King) เดินทางไปทั่วตะวันออกกลางตามที่ได้รับมอบ หมายจากประธานาธิบดีวิลสัน เพื่อสอบถามชาวอาหรับระดับหัวหน้าหลายร้อยคน

แม้ว่าอังกฤษและฝรั่งเศสจะพยายามใช้อิทธิพลของตนเอง กำหนดโผของตนเองให้ชาวอาหรับท่องตาม แต่ผลของการสำรวจก็ดูจะออกมาทางตรงกันข้ามกับโผ ที่คู่หูคู่กัดอังกฤษฝรั่งเศสที่ไปกำกับบทไว้

ชาวซีเรียไม่ต้องการอยู่ในความปกครองของฝรั่งเศส และชาวปาเลสไตน์ไม่สนใจที่จะอยู่ในความปก ครองของอังกฤษ แต่อังกฤษประสบผลสำเร็จในการสกัดไม่ให้อเมริกาทำการสำรวจในแถบเมโสโปเตเมีย (น่าคิดอังกฤษทำได้อย่างไรนะ)

เดือนสิงหาคม คิง (King) และเครน (Crane) ส่งรายงานสำรวจ เขาเสนอให้มีการปกครองซีเรียและปาเลสไตน์ร่วมกัน โดยคนกลางคืออเมริกา แทนการปกครองโดยพวกอดีตนักล่าอาณานิคมยุโรป และเสนอให้ ไฟซาล ลูกชายของฮุสเซน เป็นหัวหน้ารัฐอาหรับ

ถือเป็นการพยายามเป็นตาอยู่ของอเมริกาที่น่าสนใจ

แม้จะโป๊อล่างฉ่าง ตามสไตล์และตามประสานักล่าหน้าใหม่ แต่ต้องให้คะแนนความกล้าหน้าด้านแข่งกับพวกนักล่ารุ่นเก๋า ในเกมการแย่งชิงชามข้าวหรือขนมเค้ก คติพจน์ที่เขาไม่ลืมกันคือ ด้านได้ อายอด เขาใช้กันมาทุกชาติ ทุกสมัย จนถึงปัจจุบันนี้

ภายใต้ความกดดันของอังกฤษและของฝรั่งเศส และเพราะความป่วยไข้ของประธานาธิบดีวิลสันราย งานนี้ได้ถูกซ่อน และได้นำออกมาเปิดเผย 3 ปีให้หลัง ซึ่งกว่าถึงตอนนั้น ที่ปารีสและลอนดอน ก็ตกลงกันในแผนที่ใหม่ของตะวันออกกลางเรียบร้อยไปแล้ว

แน่นอนมันออกมาตรงกันข้ามกับที่ คิงและเครน เสนอ

ตกลงฝรั่งเศสได้ปกครองเลบานอนและซีเรียตามต้องการ

ส่วนอังกฤษได้ปกครองเมโสโปเตเมีย ซึ่งภายหลังเปลี่ยนชื่อเป็นอิรัก ซึ่งได้รวมเอาโมซุล (Mosul) ส่วนที่เต็มไปด้วยแหล่งน้ำมันเข้าไว้ด้วย พร้อมกับได้ปกครองปาเลสไตน์ (ชื่อโมซุลนี้ คงทำให้ท่านผู้อ่านนิทาน เริ่มเห็นภาพ หรือเข้าใจบางอย่างได้อย่างลางๆ แล้ว)

ส่วนจอร์แดนให้เป็นรัฐกันชน โดยให้ไฟซาล ลูกชายของชารีฟ ฮุสเซน มาเป็นกษัตริย์ปกครอง ภายใต้การดูแลของอังกฤษและฝรั่งเศสร่วมกัน แต่ในทางปฏิบัติแล้ว ทั้งอังกฤษและฝรั่งเศสก็ยังเป็นผู้มีอำนาจที่แท้จริง เหนือดินแดนของเด็กลูกเสี้ยมทั้งหมด มันเป็นการหลอกและต้มชารีฟ ฮุสเซน จนเปื่อยยุ่ยส่วนพวกยิวได้รับอนุญาตจากอังกฤษให้ตั้งรกรากอยู่ที่ปาเลสไตน์ โดยมีข้อจำกัดบางประการ อังกฤษยังไม่พร้อมที่จะให้กลุ่มอาหรับ ที่อาศัยอยู่ในปาเลสไตน์อยู่แล้ว ลุกฮือขึ้นมา ดังนั้นจึงพยายามจำกัดจำนวนยิว ที่จะอพยพเข้าไปอยู่ในปาเลสไตน์ การจำกัดจำนวนนี้ ก็ทำให้ฝ่ายยิวไม่พอใจ หาทางที่จะเล็ดลอดอพยพเข้าไปในดินแดนนี้อยู่ดีในช่วงปี ค.ศ.1920–ค.ศ.1940

ขณะเดียวกันฝ่ายอาหรับที่อาศัยตั้งถิ่นฐานในปาเลสไตน์ ก็ถือว่าการอพยพชาวยิวมาอยู่ที่ปาเลสไตน์ เป็นการละเมิดสิทธิของพวกเขาที่มีมาตั้งแต่ ค.ศ.1187

ข้อตกลงทั้งหมดนี้ ภายหลังได้รับความเห็นชอบและยืนยัน โดยสันนิบาตชาติ (League of Nations) ที่ตั้งขึ้นมาเมื่อ ค.ศ.1918 ภายหลังสงครามโลกสิ้นสุด หนึ่งในวัตถุประสงค์ที่ตั้งขึ้นมา ก็เพื่อแบ่งสมบัติส่วนที่เคยเป็นอาณาจักรออตโตมาน ในระหว่างฝ่ายผู้ชนะสงคราม และสันนิบาตชาตินี้ เป็นต้นกำเนิดของสหประชาชาติ

สันนิบาตชาตินี้ นำโดยสมาชิกที่เป็นชาติมหาอำนาจที่ชนะสงครามคือ อังกฤษและฝรั่งเศส

ส่วนอีก 2 ชาติ มหาอำนาจ รัสเซียกับเยอรมันไม่มีสิทธิร่วมด้วย เพราะเยอรมันเป็นผู้แพ้สงคราม ส่วนรัสเซียหลังสงคราม เกิดปฏิวัติบอลเชวิก เปลี่ยนการปกครองเป็นระบอบคอมมิวนิสต์ ถูกจำกัดสิทธิไม่ให้เป็นสมาชิก การแบ่งเค้กที่ตกลงข้างต้นตามโผของอังกฤษ จึงไม่มีใครมาขวางได้

ต้องยอมรับในความตอแหล หน้าด้านของอังกฤษว่าสามารถจริงๆ

ค.ศ.1917 โลกส่วนหนึ่ง มึนงงกับข้อตกลงที่อังกฤษทำไว้กับ 3 กลุ่ม ตกลงเกี่ยวกับอนาคตของตะวัน ออกกลาง 3 แบบ

พวกอาหรับยืนยันว่า พวกเขาต้องได้อาณาจักรอาหรับในฝัน ตามที่อังกฤษตกลงไว้กับชารีฟ ฮุสเซน ส่วนฝรั่งเศสและอังกฤษ ตั้งใจที่จะเดินหน้าแบ่งเค้กอาหรับตามที่ตกลงกัน และชาวยิวก็เชื่อว่าตัวเองจะต้องได้ครอบครองปาเลสไตน์ ตามที่นายบัลฟอร์ รัฐมนตรีต่างประเทศอังกฤษตกลงไว้ อังกฤษทำได้อย่างไร อังกฤษบอกทำได้สบายมาก เพราะเป็นสันดานที่เห็นแก่ได้ โกหก ตลบแตลง ปลิ้นปล้อน ที่ทำมาตลอดในการล่าเหยื่อ และเด็กชายสยามก็เกือบจะไม่รอดจากการเป็นเหยื่อ จากการกระทำเยี่ยงนี้ของอังกฤษ

ชาวอาหรับบอกว่า จนถึงทุกวันนี้ข้อขัดแย้งเกี่ยวกับดินแดน ในตะวันออกกลาง ไม่ได้แสดงถึงความขัดแย้งอย่างแท้จริงระหว่างกลุ่มชนพื้นเมือง ระหว่างชาวอิรัก ชาวซีเรีย ชาวจอร์แดน ฯลฯ แต่เป็นความขัดแย้งที่มีรากมาจากการล่าอาณานิคมของอังกฤษ ซึ่ง “ตั้งใจ” วางรูปแบบและแผนการที่จะให้มีความขัดแย้ง และการแตกแยกเกิดขึ้นระหว่างกลุ่มชนชาวอาหรับด้วยกันเองต่างหาก

อังกฤษและพวกได้กำหนดเขตแดนของพวกเขา โดยไม่เคารพ ไม่คำนึงถึงความเป็นจริง ถึงจริยธรรม และความต้องการพวกเขา เหมือนพวกเขาไม่มีตัวตนไม่เกี่ยวข้องกับแผนที่และพื้นที่ ราวกับพวกเขาเป็นมนุษย์ล่องหน พวกเขาตกเป็นเหยื่อแห่งความกระหาย ตะกละ ตะกรามของอังกฤษและพวก ซึ่งกำหนดเขตแดนขึ้นมาอย่างชนิดที่ คนที่อยู่ในเขตแดนก็รับไม่ได้ และที่อยู่ในประเทศเพื่อนบ้านก็ไม่พอใจ แล้วแบบนี้ความสงบ ความปรองดอง มันจะเกิดขึ้นได้อย่างไร

มันเป็นผลงานที่สร้างตะวันออกกลางใหม่จากอำนาจ และจากความพอใจของผู้สร้างคือ นักล่าอาณานิคม ที่อยู่ในความควบคุมโดยอังกฤษแต่ผู้เดียว

มันเป็นการจงใจสร้างให้เกิดความขัดแย้ง ความไม่สามัคคีในระหว่างชาวอาหรับ ซึ่งทำให้เกิดความไม่มั่นคงทางการเมือง ทั่วทั้งตะวันออกกลาง ตั้งแต่หลังสงครามโลกครั้งที่ 1 และยังมีผลสืบเนื่องอยู่มาจนถึงปัจจุบันนี้

ไม้เสี้ยมของอังกฤษ ยังทำงานได้ผลดีเยี่ยม แม้ว่าจะได้วางเสี้ยมไว้นาน 100 ปี แล้ว