เล่ม 4 ‘เหยื่อ 3 ต้มไม่เสร็จ’

อิหร่าน

 (1)

ปี ค.ศ.1899 ลอร์ด เคอร์ซอน (Lord Curzon) อุปราชของจักรภพอังกฤษ ประจำอินเดีย (British  Victory of India) เขียนไว้เมื่อยังเป็นรัฐมนตรีต่างประเทศของอังกฤษว่า อิหร่านและเพื่อนบ้านเป็นหมากที่สำคัญบนกระดานของเกมชิงโลก และอนาคตของจักรภพอังกฤษ ก็ขึ้นอยู่กับบริเวณนั้นแหละไม่ใช่อยู่ที่ยุโรป

คงด้วยความคิดแบบนี้ การล่าเหยื่อในบริเวณนั้น จึงเข้มข้นและแพร่ขยายเหมือนเชื้อโรคร้ายนานกว่า 150 ปี ทำให้อิหร่านและตะวันออกกลางตกเป็นเหยื่อของนักล่าชาวตะวันตกซ้ำแล้วซ้ำอีก มีการต่อสู้เกิดขึ้นในบริเวณต่างๆของตะวันออกกลางอยู่เสมอ และก็ย้ายบริเวณการต่อสู้ไปเรื่อยๆ ตามการวางไม้เสี้ยม ไม้ขวางของเหล่านักล่า ที่ออกอาการหวงรางหญ้าและเหยื่อของตนเอง

อังกฤษนักล่ารุ่นเก่า ชาวเกาะใหญ่เท่าปลายนิ้วก้อยฯ โม้ว่า ช่วงเวลาที่สุดยอดของตน (moment) ในการเคี้ยวเหยื่อแถบตะวันออกกลาง คือ ช่วง ค.ศ.1914 ถึง ค.ศ.1950

ย้อนไปตั้งแต่ศตวรรษที่ 17 เป็นต้นมา อิหร่านเริ่มโดนบุกและถูกยึดครองดินแดนอยู่เสมอโดยพวกตะวันตก โดยเฉพาะอังกฤษและรัสเซีย การแย่งชิงอิหร่านระหว่าง 2 คู่ชิง หนักข้อขึ้นในช่วงกลางศตวรรษที่ 19 เป็นต้นมา แต่ยังไม่มีเรื่องน้ำมันมาเกี่ยวข้อง มันมีสาเหตุ มาจากภูมิศาสตร์ที่ตั้งของอิหร่านเป็นหลัก

สำหรับอังกฤษ อิหร่านเป็นเส้นทางสำคัญที่เชื่อมอังกฤษเกาะใหญ่เท่าปลายนิ้วก้อยฯ กับอินเดีย กล่องดวงใจ และเป็นที่เหมาะสำหรับจะวางไม้ขวาง กันไม่ให้รัสเซียขยายอำนาจเข้ามา ส่วนรัสเซีย ก็มองว่าอิหร่านเป็นด่านสำคัญ ที่จะช่วยกันไม่ให้ใครแหลมเข้ามาในรัฐเล็ก รัฐน้อยของตัวเอง ที่อยู่ทางภาคใต้ของรัสเซีย

อังกฤษกับรัสเซีย เขม่นหน้ากันมานาน แต่เมื่ออังกฤษมีแผนจะถล่มออตโตมาน และต้องการรัสเซียมาร่วมเข้าฉาก ในปี ค.ศ.1907 อังกฤษ จึงกัดฟันตกลงกับรัสเซียทำสัญญาลับ “Convention of St. Petersburg” ที่จะแบ่งอิหร่านระหว่างกัน รัสเซียจับไม้สั้นได้ส่วนเหนือ อังกฤษจับไม้ยาวได้ส่วนใต้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ จับไม้ไหน รัสเซียก็คงได้ส่วนเหนือของอิหร่านทั้งนั่นแหละ ก็อังกฤษเป็นฝ่ายเตรียมไม้ให้จับเอง เพราะทางใต้ของอิหร่าน ที่อังกฤษล็อกเอามาเต็มไปด้วยแหล่งน้ำมัน (ขี้โกงจัง)

การจับไม้สั้นไม้ยาวนี้ เป็นการตกลงจับกันเองระหว่างพวกตะวันตก รัฐบาลอิหร่านไม่รู้เรื่องด้วย ยิ่งชาวอิหร่านยิ่งไม่รู้เรื่องใหญ่ ยังนอนหลับดีกลางทะเลทรายอยู่เลย

ในตอนต้นศตวรรษที่ 19 อิหร่านยังเป็น ประเทศที่ล้าหลังอยู่มาก ชาวบ้านซึ่งมีหลายเผ่าพันธุ์ ยังอาศัยอยู่แถวนอกเมือง และทำงานประเภทอาบเหงื่อแทนน้ำ พวกเขานับถือศาสนาเดียวกัน แต่ก็ไม่ถึงกับเคร่งครัด และมีการปกครองโดยผู้ครองนคร พวกเขาไม่รู้เรื่องเลยว่า ใต้ผืนแผ่นดินของตัว มีทรัพย์ค่ามหาศาล ที่เหล่านักล่าคอยจ้องจนน้ำลายหยด

อิหร่านตกเป็นเป้าของเหล่านักล่า เมื่อข่าวเรื่องนายดาร์ซี่ ถูกนักล่าจากเกาะใหญ่เท่าปลายนิ้วก้อยฯ เอาลงหม้อตุ๋น ต้มเอาสัมปทานน้ำมันไป เล็ดรอดไปเข้าหู หน่วยสืบราชการลับของชาติต่างๆ อังกฤษพยายามจะเอาใบบัวปิด แต่ขึ้นชื่อว่าเรื่องลับ ยิ่งมีคนอย่างปูด ทำให้นักล่าทุกสัญชาติ ต่างก็พากันพกเครื่องมือต้ม มุ่งหน้ามาอิหร่านเป็นแถว หวังจะได้เหยื่อ แบบส้มหล่นอย่างอังกฤษบ้าง

เมื่อ Anglo Persian ที่อังกฤษไปหลอกเหยื่อได้มา เริ่มผลิตน้ำมันได้ในปี ค.ศ.1908  อิหร่านนับเป็นประเทศแรกในตะวันออกกลาง ที่สามารถผลิตน้ำมันขายได้ แต่รายได้จากน้ำมันไม่ได้เป็นของชาวอิหร่าน เป็นของใคร ต้องแจงกันไหม

เมื่ออังกฤษสามารถเปลี่ยนให้กองทัพเรือ มาใช้น้ำมันเป็นพลังงานแทนถ่านหิน น้ำมันยิ่งกลายเป็นส่วนสำคัญ ที่ทำให้กองทัพเรืออังกฤษก้าวขึ้นไปสู่การเป็นเจ้าแห่งทะเลอย่างเต็มภาคภูมิ และเมื่อสงคราม โลกครั้งที่ 1 จบลงโดยเยอรมันแพ้ลุ่ย อังกฤษ ถึงกับประกาศว่า ฝ่ายสัมพันธมิตรลอยตัวบนน้ำมัน ไปสู่ชัยชนะ (ไอ้กร๊วก…. ทั้งขี้โม้ ขี้โกง น้ำมันก็ต้มเขามา)

แต่น้ำมันไม่ใช่เป็นอาวุธหรือส่วนสำคัญในการชนะสงครามเท่านั้น น้ำมันกลายเป็นเครื่องมือสำคัญในการแข่งขัน สู่การเป็นหมายเลขหนึ่งของการครองโลกไปด้วย ตะวันออกกลาง จึงกลายเป็นเหมือนชุมทางโจร เป็นแหล่งล่าเหยื่อ ที่สร้างอนาคตใหม่ให้เหล่านักล่าอย่างเหลือเชื่อ หลอดวินสตัน เชอร์ชิล(Winston Churchill) ถึงกับบอกว่า… น้ำมันอิหร่านเหมือนเป็นของขวัญ ที่เทวดาประทานให้ เกินความนึกฝันจริงๆ …

แต่ความเป็นอยู่ของเจ้าของแผ่นดิน ช่างต่างกับผู้ได้รับของขวัญ อย่างเหลือเชื่อเช่นกัน

เจ้าหน้าที่ชาวอิหร่านที่ทำงานอยู่ในโรงกลั่นน้ำมัน Anglo–Persian นายมานุคเคอร์ ฟาร์มฟาร์เมียน(Manucher Farmfarmaian) ได้เขียนเล่าถึง โลกของผู้เป็นเจ้าของแผ่นดินกับผู้ได้รับของขวัญไว้ดังนี้

“ค่าแรงคือวันละ 50 เซ็นต์ ต่อวัน ไม่มีการจ่ายค่าจ้างในวันหยุดพักผ่อน ไม่มีการให้ลาป่วย ไม่มีค่า ชดเชยหากพิการ คนงานอาศัยอยู่ในกระท่อมที่ เคกคาซาบัด (Kaqhazabad) โดยไม่มีน้ำและไฟฟ้า ไม่ต้องพูดถึงของฟุ่มเฟือยเช่น น้ำแข็งหรือพัดลม หน้าหนาวน้ำจะท่วมพื้นดิน ค้างเป็นบริเวณกว้าง เหมือนเป็นทะเลสาบ ส่วนในเมือง โคลนสูงเท่าหัวเข่า และต้องใช้เรือขนส่ง แล่นไปตามถนน ที่เต็มไปด้วยน้ำเพื่อขนส่ง หน้าร้อนยิ่งแย่กว่า ที่พักซึ่งถูกเขม่าน้ำมันเกาะกันเป็นแผ่นหนาเตอะ ทำให้กระท่อมร้อนระอุเหมือนเตาอบ และมีกลิ่นเหม็นหื่นของน้ำมันเผาเก่าๆ …

ส่วนที่พักของชาวอังกฤษอยู่ในอบาดัน (Abadan) เป็นบ้านใหญ่โต มีสนามสวยงาม มีแปลงดอกกุหลาบ สนามเทนนิส สระว่ายน้ำและสโมสร แต่ที่เคกคาซาบัด ไม่มีอะไรเช่นนั้น ไม่มี… ไม่มีแม้แต่ที่อาบน้ำ ไม่มีแม้แต่ต้นไม้สักต้น …”

ความทารุณโหดร้าย และการดูถูกเหยียดหยามของนักล่าชาวเกาะใหญ่เท่าปลายนิ้วก้อยของเท้าซ้าย ที่กระทำซ้ำแล้วซ้ำอีกต่อชาวอิหร่าน เริ่มมาตั้งแต่ ค.ศ.1905 ก็ตั้งแต่อังกฤษเริ่มย่างเท้าก้าวเข้ามาในอิหร่านนั่นแหละ ชาวอิหร่านทนไม่ไหวลุกขึ้นมาเคลื่อนไหวต่อต้าน ในที่สุดชาห์ (Shah) ผู้ปกครองรัฐอิหร่านก็ยินยอมให้มีรัฐธรรมนูญ และล้มเลิกระบบที่กษัตริย์เป็นผู้มีสิทธิในการปกครองแต่ผู้เดียว

แต่การปกครองโดยรัฐธรรมนูญนี้ ก็อยู่ไม่ได้นาน ค.ศ. 1908 ชาห์ (Shah) ได้นำกองทหารคอสแซค (Cossack) จากรัสเซียมาช่วยขับไล่รัฐบาลเมเจอลิส (Majlis) ออกไป แต่ชาวอิหร่านก็ยังไม่ยอมหยุด ในที่สุดเมื่ออังกฤษกับรัสเซีย จับมือกันตามแผนถล่มออตโตมาน กองทัพอังกฤษและรัสเซียก็เป็นผู้ปฏิบัติ การกวาดล้าง และปิดตายรัฐสภาประชาชน จับขังฝ่ายรัฐบาล และอุ้มเอาชาห์ขึ้นมาเป็น (หุ่น) ผู้ปก ครองประเทศมีอำนาจบริหารแต่ผู้เดียว ต่อไปใหม่อีกรอบ

ระหว่างสงครามโลกครั้งที่ 1 อิหร่านก็ต้องเข้าฉากร่วมเล่นสงครามด้วย แม้จะไม่ได้บทเป็นตัวเอก แต่เนื่องจากมีบ่อน้ำมัน กองทัพอังกฤษจึงยกพลกันมาเต็มอิหร่าน เพื่อปกป้องบ่อน้ำมันอิหร่าน ที่อังกฤษถือว่าตนเองเป็นเจ้าของ

ตามข้อตกลงหลอกเหยื่อ อังกฤษกล่อมรัสเซียให้มาร่วมรายการขยี้เยอรมัน และออตโตมาน โดยตกลงจะยกออตโตมานให้รัสเซีย และทำสัญญาสุดชั่ว Sykes-Picot แบ่งเค้กออตโตมานตะวันออกกลาง แต่เมื่อสงครามโลกจบ รัสเซียมีการปฏิวัติโดยพวกบอลเชวิก ฝ่ายปฏิวัติบอกไม่สนใจข้อตกลงที่พวกพระเจ้าซาร์ไปทำไว้กับอังกฤษ แถมยุชาวอิหร่าน ให้ต่อต้านการครอบครองของอังกฤษ พวกบอลเชวิกบอกเราพร้อมจะสนับสนุนชาวอิหร่านให้ได้อิสรภาพ

ได้ยินนักปฏิวัติเล่นบทนี้ อังกฤษก็รีบถลาออกมาแก้ตัว จนลิ้นพันกัน พร้อมวางแผนใหม่ เริ่มขบวนการโฆษณาชวนเชื่อในอิหร่าน บรรยายถึงความเลวร้ายของลัทธิคอมมิวนิสต์ออกสื่อทุกวัน เพื่อกันไม่ให้พวกบอลเชวิก เข้ามาในอิหร่าน โดยเฉพาะทางด้านเหนือที่ติดกับเขตแดนของรัสเซีย

ในที่สุดอังกฤษตัดสินใจไม่ใช้ไม้นวม มัวแต่อ่อมค้อม เดี๋ยวอดแดก เล่นมันตรงๆ ดีกว่า ว่าแล้วก็เสือกตัวเองเข้าไปควบคุมสถานการณ์ในอิหร่าน โดยคว้าข้อมืออิหร่าน จับให้ทำสัญญา Anglo–Persian Agreement เมื่อปี ค.ศ.1919 ทำให้อังกฤษมีสิทธิควบคุมเหนืออิหร่าน ในด้านกองทัพ การคลังและระบบการขนส่งทั้งหมด และเพื่อให้แน่ใจว่าอำนาจอยู่ในมือเต็มทั้ง 2 มือ อังกฤษยังประกาศใช้กฎ    อัยการศึก และเริ่มให้มีการใช้ธนบัตรในการซื้อขาย (สูตรด้านได้… เริ่มจากชาวเกาะนิ้วก้อยนี่เอง)

นี่ขนาดเพิ่งต้มตุ๋น ได้น้ำมันมาบ่อเดียวนะ ยังปฏิบัติการเฉียบขนาดนี้เลย นี่ถ้ามีหลายบ่อ หลายหลุม เรียงกันเป็นพรืด มันจะคุมประเทศเขาเข้มขนาดไหนหนอ…

แต่ชาวอิหร่านก็ดูเหมือนจะไม่ได้พร้อมใจ จะอยู่ใต้อุ้งมือของชาวเกาะใหญ่เท่าปลายนิ้วก้อยฯ  พวกเขาพยายามต่อต้าน แต่แล้วใน ค.ศ.1921 เมื่อการต่อต้านรุนแรงขึ้น แถมศึกชิงน้ำมันของกลุ่มนักล่าหน้าใหม่จากอีกฝั่งหนึ่งของมหาสมุทรแอตแลนติก เริ่มดุเดือดเลือดพล่านขึ้น อังกฤษปรับแผนใหม่อีกรอบ 

คราวนี้อังกฤษสนับสนุนให้อิหร่านมีการปฏิวัติโดยเรซา ข่าน (Reza Khan) ซึ่งภายหลังประกาศตั้งตัว เองเป็นพระเจ้าชาห์ เรซา (Shah Reza) ในปี ค.ศ.1926 เป็นต้นราชวงศ์ปาลาห์วี Pahlavi หุ่นเชิดของนักล่าชาวเกาะใหญ่เท่าปลายนิ้วก้อยของเท้าซ้าย

พระเจ้าชาห์เรซาใช้ความเหี้ยม โหด กดขี่ ข่มเหง ปกครองประชาชน ภายใต้การหนุน และชักใยของนักล่าชาวเกาะฯ แหม ! แผนใหม่นี่ไม่ต้องทำอะไรมาก แค่ยุซ้าย เสี้ยมขวา ให้พวกมันก็ตีกันเอง แล้วเราก็ขุดน้ำมันรวยไปเรื่อย ๆ สบายกว่าจม ฮ่า ฮ่า อร่อยนุ่ม เคี้ยวเพลิน

แต่หลังจากปี ค.ศ.1925 เป็นต้นมา อเมริกา นักล่าหน้าใหม่เขี้ยวเริ่มงอก ก็คิดฝันเข้ามาล่าเหยื่อแถวตะวันออกกลางด้วยเหมือนกัน อเมริกาเข้าตะวันออกกลางตั้งแต่ก่อนเริ่มศตวรรษที่ 19 เล็กน้อย แต่ยังไม่ถึง “เวลา” ที่จะเปิดหน้าเปิดตัว รอจนสงครามโลกครั้งที่ 1 เลิกเล่น การช่วงชิงเหยื่อจากปากนักล่ารุ่นเก่า จึงเริ่มมีลีลาเล่ห์เหลี่ยมอย่างคึกคัก

ค.ศ.1944 กระทรวงต่างประเทศของอเมริกาลงบันทึกว่า น้ำมันได้กลายเป็นอาวุธสำคัญ สำหรับการจะเป็นมหาอำนาจ เป็นรางวัลที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในโลก เท่าที่เคยมีมาในประวัติศาสตร์

ระหว่างสงครามโลกครั้งที่ 2 อเมริกานักล่าหน้าใหม่ แม้เขี้ยวจะเพิ่งงอก แต่เล็งตะวันออกกลางตาเขม็ง ในความเห็นของอเมริกา ตะวันออกกลางอยู่ระหว่างทางแยกระหว่างแอฟริกา เอเซียและยุโรป และที่สำคัญเป็นบริเวณที่ดกไปด้วยแหล่งน้ำมัน นักยุทธศาสตร์อเมริกัน ก็ทำการบ้านเป็น  ไม่ต่างกับนักยุทธ ศาสตร์ของอังกฤษ และต่างก็รู้ดีว่า ใครก็ตามที่ควบคุมบริเวณนี้ ไม่ใช่แค่ชนะสงคราม แต่จะกลายเป็นมหาอำนาจ ผู้นำหมายเลขหนึ่งของโลกเลยทีเดียว แบบนี้จะปล่อยให้พวกนักล่าหน้าเก่าๆ ครอบครองกันต่อไปหรือ …คิดแล้วอเมริกาก็มือไม้สั่น รีบเร่งสร้างกับดักเหยื่อ

เมื่อเยอรมันบุกรัสเซียในปี ค.ศ.1941 อังกฤษจึงหันมาจับมือกับรัสเซียอีกรอบ เพราะมีศัตรูรายเดียวกัน และใช้อิหร่านเป็นเส้นทางในการลำเลียงส่งอาวุธให้รัสเซีย เดือนสิงหาคม ค.ศ.1941 อังกฤษและรัสเซีย ส่งกองทัพเข้าไปในอิหร่าน ทำการควบคุมอิหร่าน เพื่อให้อิหร่านเป็นด่านหน้ารับมือแทนพวกสัมพันธ มิตร

แต่การสั่งงานไม่ค่อยได้ผล เพราะพระเจ้าชาห์เรซา ปาห์ลาวี (Shah Reza Pahlavi) เรซา ข่าน (Reza Khan) ซึ่งปกครองอิหร่านขณะนั้น ไม่ได้รับความร่วมมือจากชาวอิหร่าน เพราะความเป็นเผด็จการและกดขี่ อังกฤษบอกว่าเราตั้งได้ก็ปลดได้ แล้วอังกฤษก็ปลดพระเจ้าชาห์เรซา ออกจากตำแหน่งอย่างง่ายๆ และเอาลูกชายของพระเจ้าชาห์เรซาชื่อ โมฮัมหมัด เรซา ปาห์ลาวี (Mohammud Reza Pahlavi)ขึ้นมาครองแทน อังกฤษจำใจใช้พวกปาห์ลาวีต่อ เพราะกลัวว่า ปาห์ลาวีคนพ่อ จะเอาความชั่วของอังกฤษ สมัยที่ใช้ให้ไปช่วยวางสารพัดไม้เสี้ยม มาแฉให้ชาวโลกรู้

ในปี ค.ศ.1942 อเมริกาเข้าสู่สงครามอยู่ฝายสัมพันธมิตร และเป็นชาติหนึ่งที่ต้องส่งเสบียงให้รัสเซียผ่านทางอิหร่าน อเมริกาไม่ชอบพวกปาห์เลวี เพราะเห็นว่าเป็นพวกอังกฤษ ยอมทำทุกอย่างตามที่อังกฤษสั่ง โดยเฉพาะเรื่องการกีดกันบริษัทน้ำมันของอเมริกา ไม่ให้เข้ามาอิหร่านอยู่เป็นเวลาหลายสิบปี แต่ก็จำใจคบ พร้อมเริ่มวางแผนของตัวเอง

ในที่สุดสงครามโลกครั้งที่ 2 ก็ช่วยให้อเมริกามีโอกาสแทรกเข้าไปในอิหร่านและกดดันให้อิหร่านทำสัญญาหลายฉบับกับอเมริกาโดยพระเจ้าชาห์ โมฮัมหมัด เรซา ให้ความร่วมมือ อเมริกาหวังว่า ต่อไปสัญญากับดักเหล่านี้ จะทำให้พระเจ้าชาห์ หมดอำนาจ หรืออำนาจน้อยลงในอิหร่าน สัญญาเหล่านี้เปิดโอกาสให้ กองทัพ ทหาร ตำรวจ ความมั่นคงภายในประเทศ และการเงินของประเทศอิหร่านอยู่ในกำมือของที่ปรึกษาชาวอเมริกัน … นักล่าเก่า โดนกันจนกระเด็น

นายวอลเลซ เมอร์เรย์ (Wallace Murray) ที่ปรึกษาอเมริกัน ทำหนังสือถึงประธานาธิบดีรูสเวลท์ว่า “ขณะนี้ชัดเจนแล้วว่า จริงๆ แล้ว เราอเมริกา เป็นผู้บริหารประเทศอิหร่าน จากการทำงานอย่างเยี่ยมยอดของพวกที่ปรึกษาชาวอเมริกัน”

อเมริกาจัดการให้อิหร่านตั้งหน่วยงานชื่อ Royal Gendarmerie ภายใต้รหัสชื่อ Genmish โดยอเมริกาส่งผู้พันนอร์แมน เอช ชวาร์สคอพ์ฟ (Col. Norman H. Schwarzkopf) มือหนึ่งจากกองทัพ แต่จริงๆเขาสังกัด CIA มาเป็นผู้จัดตั้งและดูแล ขนาดว่า ต่อไปอิหร่านไม่จำเป็นต้องพึ่งกองกำลังของต่างชาติ แต่อย่างใด ดูเหมือนอังกฤษ จะถูกยันจนกระเด็นออกจากอิหร่านระยะหนึ่งแล้ว…

หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 สิ้นสุดลง Royal Gendarmerie ก็ยังคงอยู่ในอิหร่านและอยู่เลยไปถึง ค.ศ.1950 และยิ่งขยายตัวมากขึ้นภายใต้สัญญา United Security Pact by Iran and American ทำให้กำลังพลเพิ่มจาก 35,000 เป็น 70,000 โดยการอบรมของเจ้าหน้าที่ระดับสูง… ที่ส่งมาจากอเมริกา

ในที่สุด The Gendarmerie ก็มีหน้าที่ดูแลความมั่นคงของอิหร่าน ทั้งภายในนอกอาณาเขตของอิหร่านด้วย… อิหร่านเดินเข้าไปอยู่ในปากของอเมริกาอย่างไม่รู้ตัว หรือรู้ตัวแต่เต็มใจ … อร่อยนุ่ม เคี้ยวเพลิน… คราวนี้คนรำพึงไม่ใช่ชาวเกาะใหญ่เท่าปลายนิ้วก้อยฯแล้ว

ทั้งหมดนี้ทำให้พันเอก ชวาร์สคอพ์ฟ (Col. Schwarzkopf) กลายเป็นผู้มีอำนาจและอิทธิพลสูงอยู่ในอิหร่าน โดยเฉพาะกับหัวหน้ากลุ่มต่างๆ ทูตอเมริกันในอิหร่าน นายจอห์น ซี ไวลี่ย์ (John C. Wiley) ส่งโทรเลขรายงานกลับไปที่อเมริกา

“ขณะนี้ชวาร์สคอพ์ฟ สามารถควบคุมเสียงในสภาอิหร่านได้แล้วถึง 88 คน”

หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 การควบคุมอิหร่านของอังกฤษชักสั่นคลอน แม้อังกฤษจะยังควบคุมกิจการด้านน้ำมันของอิหร่านผ่าน Anglo-Persian Oil Company (ซึ่งตอนหลังเปลี่ยนเป็น British Petroleum หรือ BP) Anglo-Persian คุมทั้งการผลิต การการกลั่น และการขายน้ำมันของอิหร่าน 

ระหว่าง ค.ศ.1945 ถึง ค.ศ.1950 อังกฤษเก็บเงินค่าน้ำมันในอิหร่าน เข้ากระเป๋าตัวเองไป 250 ล้านปอนด์ ในขณะที่เจ้าของแผ่นดินได้ประมาณ 90 ล้านปอนด์ น้ำมันอิหร่านจึงยังเป็นของยั่วยวนใจ บวกกับโอกาสการเข้าครอบครองตะวันออกกลางโดยใช้อิหร่านเป็นหมาก ทำให้ทั้งสหภาพโซเวียตและอเมริกาต่างทำงานหนัก ในการแย่งเหยื่อชื่ออิหร่าน ออกมาจากปากของอังกฤษ

อเมริการุกหนัก ขนเอาเจ้าหน้าที่ของ CIA เข้ามาตั้งหน่วยงานใหญ่อยู่ในอิหร่าน เกาะติดทุกรายการ ทุกเป้าหมาย โดยเฉพาะเอาเข้าไปคลุกคลอยู่กับนักการเมือง นักการเงิน และพวกอีลิตของอิหร่าน  ดร. ทาคี (Dr. Taqi) ชาวอิหร่านสาย CIA รับหน้าที่กล่อมมงกุฎราชกุมารเรซา (Reza) และนายพลอาลีราซมารา (Ali Razmara) รายหลังแสดงความสนใจที่จะผูกมิตรจับมือร่วมงานกับอเมริกา เขาบอกกับดร.ทาคีว่า ถ้าอเมริกาจัดการให้เขาเป็นนายกรัฐมนตรีอิหร่านได้ เขาก็จะตั้งให้ดร. ทาคี เป็นรัฐมนตรีคุมเศรษฐกิจอิหร่าน… เราผลัดกันเกาหลังให้กันไงเพื่อน ! แล้วเราจะได้วางแผนเขี่ยอังกฤษออกไปจากอิหร่านได้เสียที

ค.ศ.1950 พระเจ้าชาห์ก็แต่งตั้งให้นายพลราซมารา เป็นนายกรัฐมนตรี

นายพลราซมารา ในฐานะนายกรัฐมนตรี ปลดพวกข้าราชการระดับสูง 400 คนทันที และลงนามในสัญญา “Point Four” กับอเมริกา ซึ่งมีผลให้อเมริกาเข้า ไปมีอิทธิพลในอิหร่านภายใต้เสื้อคลุมการพัฒนาเศรษฐกิจ…นี่ผมเขียนเรื่องอิหร่านนะครับ …แม้มันจะดูคล้ายกับเหตุการณ์ในแดนสมันน้อยก็ตาม

แต่สำหรับเรื่อง Anglo-Persian Oil อะไรคงยังจุกคอท่านนายพลราซมาราอยู่ เขาไม่ขยับตามที่อเมริกาต้องการ แถมออกกฎหมายรับรอง Anglo-Persian Oil ให้ควบคุมน้ำมันของอิหร่านต่อ …นี่ลองของหรือไง หลังจากนั้นไม่นานท่านนายพลราซมาราก็ถูกฆาตกรรม เก็บลงหีบเรียบร้อย …เขาเล่นกันแรงอย่างนี้เป็นประจำสภาผู้แทนอิหร่านหรือที่เรียกว่าเมเจอลิส (Majlis) ซึ่งพันเอกชวาร์สคอพ์ฟ มีอิทธิพลครอบอยู่ จึงจับมือพระเจ้าชาห์ให้ตั้งโมฮัมเหม็ด มอสซาเดก (Mohammed Mossadeq) เป็นนายกรัฐมนตรีแทนนายพลราซมารา

มอสซาเดก เป็นนักการเมืองที่มีความสามารถ และเป็นที่นิยมของชาวอิหร่าน เพราะเขาประกาศต่อ ต้านอิทธิพลของอังกฤษอย่างเปิดเผยมาตลอด จนอังกฤษทนไม่ไหว และขับให้เขาออกนอกประเทศไปตั้งแต่ปี ค.ศ.1919 แต่ใน ค.ศ.1921 อังกฤษก็สั่งให้เรซาข่านเรียกตัว มอสซาเดกกลับอิหร่านใหม่ หวังเอาฐานเสียงของมอสซาเดก มาสนับสนุน ข่าน ซึ่งกำลังง่อนแง่น แต่เมื่อข่าน ตั้งตัวเองเป็นพระเจ้าชาห์ในปี ค.ศ.1925 มอสซาเดก คัดค้านอย่างรุนแรง และบอกว่า นี่เป็นการยุยงของอังกฤษ ที่จะทำให้อิหร่านล่ม

ความคิดเช่นนี้ของมอสซาเดกเข้าทางอเมริกา ที่กำลังหาคนไปแซะอังกฤษออกจากอิหร่าน ดังนั้นเมื่อมอสซาเดกได้เป็นนายกรัฐมนตรีสมใจอเมริกา และปฏิบัติการยึด Anglo-Iranian Oil จากอังกฤษ มาเป็นของอิหร่าน จึงไม่ถูกต้านทานจากอเมริกา

แต่อเมริกาน่าจะประเมิน มอสซาเดก พลาด

การยึด Anglo-Iranian Oil ทำให้อังกฤษเต้นเป็นเจ้าเข้า โกรธจนเกาะใหญ่เท่าปลายนิ้วก้อยฯ กระ เทือนยังกับแผ่นดินไหว เตรียมกองทัพจะมาขยี้อิหร่าน อังกฤษซ้อมค้าง ชวนอเมริกาไปขยี้อิหร่านด้วยกัน  แต่อเมริกาบอกว่าไม่เห็นด้วยกับการจะใช้กำลังกับอิหร่าน (แหม! ไต๋โผล่เร็วจัง) …เจรจากับอิหร่านดีกว่าน่าลูกพี่ …อังกฤษไม่ยอม วิ่งจนหัวล้านเปียก ใช้ช่องทางของสหประชาชาติประกาศคว่ำบาตรน้ำมันอิหร่าน และสั่งรวบรวมเด็กในคาถาที่อยู่ ในอิหร่านเตรียมตัวปฏิวัติโค่นมอสซาเดก อเมริกาไม่เล่นด้วย… เราเล่นเองก็ได้ ชาวเกาะชักย๊วะ

การคว่ำบาตรน้ำมันอิหร่าน ทำให้ตลาดโลกน้ำมันปั่นป่วน หลังจากนั้นก็มีข่าวลือในวอชิงตันว่อนตามโต๊ะทำงานว่า สหภาพโซเวียตฉวยโอกาสนี้ ยุทหารอิหร่านทำการปฏิวัติและส่งเสริมระบอบคอมมิวนิตส์ในอิหร่านเสียเอง…. แบบนี้อเมริกาก็เลิกลั่ก หันไม่ถูกทางเหมือนกัน… แก้เกมเก่งนะลูกพี่

แล้วอเมริกาก็สะดุดกับดักของอังกฤษ หันกลับมากดดันมอสซาเดก ให้ประนีประนอมกับอังกฤษ แต่มอสซาเดกปฏิเสธ อเมริกาชักไม่ชอบใจที่สั่งขวาหันกับมอสซาเดกไม่ได้ อเมริกายังไม่ตัดสินใจว่าจะจัด การอย่างไรดี ข่าวลือมาอีกรอบ… น่าสงสัยว่า มอสซาเดก จะทำงานร่วมกับสหภาพโซเวียตผ่านพวกคอมมิวนิตส์ในอิหร่าน …คราวนี้อเมริกาเป็นฝ่ายเต้น …ลูกพี่วางเกมได้เด็ดจริงๆ …

แล้ว CIA ก็จับมือกับหน่วยราชการลับอังกฤษ MI6 จัดการให้มีการปฏิวัติโค่นล้มรัฐบาลมอสซาเดก ในปี ค.ศ.1953 ที่ CIA เรียกว่า “Operation Ajax” เอาซะมอสซาเดกกระเด็น

Operation Ajax ทำให้พระเจ้าชาห์ โมฮัมหมัด เรซา กลับมาสู่อำนาจอีกครั้ง และเขารู้ว่า เขาควรจะขอบคุณใครบ้าง วงการข่าวเล่ากันว่า ในวันกลับมาครองบัลลังก์ พระเจ้าชาห์ได้พูดกับนายเคอร์มิต รูสเวลท์ จูเนียร์ (Kermit Roosevelt Jr.) หัวหน้า CIA ประจำอิหร่านว่า “ขอบคุณพระเจ้า ประชาชนของเรา กองทัพของเราและท่าน!”

หลังจาการปฏิวัติ บริษัทน้ำมันที่อิหร่านยึดมาเป็นของรัฐใช้ชื่อว่า National Iranian Oil Company ก็จริง แต่การควบคุมการผลิตและการขายน้ำมันอิหร่าน ยังตกอยู่ในกำมือของกลุ่มบรรษัทน้ำมันข้ามชาติ ซึ่งพ่วงเอา 5 บริษัทยักษ์ใหญ่ของอเมริกาเข้าไปด้วย กลุ่มอเมริกาได้รับหุ้นน้ำมัน หอมชื่นใจไป 40%ส่วนของ Anglo-Iranian Oil ของอังกฤษ ซึ่งต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็น British Petroleum หรือ BP ถูกลด ลงมาเหลือ 40% ฝรั่งเศสและดัทช์ในฐานะผู้เข้าร่วมแสดงได้รายละ 10% …เหลือ 40% ก็ยังดีกว่าเหลือแต่ถังน้ำมันเปล่าๆ นักล่าชาวเกาะใหญ่เท่าปลายนิ้วก้อยฯ คงรำพึงด้วยความซ้ำใจ

ผลของการยึดบริษัทน้ำมันมาเป็นของรัฐและแรงกดดันของประชาชน ทำให้ส่วนแบ่งรายได้น้ำมันของอิหร่านเพิ่มขึ้นเป็น 50% แต่อิหร่านไม่ได้รับอนุญาตให้ตรวจสอบสมุดบัญชีบริษัท …มันเป็นชัยชนะที่จอมปลอม เหมือนชัยชนะของการต่อสู้โดยประชาชนส่วนใหญ่ ที่สุดท้ายแล้วก็โดนหลอกโดนต้มเหมือน เดิม